De dl'autonomia 2026
Festa por l'80ejim aniversar dl'Acordanza de Paris
L'Acordanza Gruber-De Gasperi di 5 de setëmber dl 1946 rapresentëia la basa iuridica de dërt internazional dl'autonomia dl Südtirol. Por l'aniversar di 80 agn él gnü fat na festa por zelebré süa importanza storica.
Tl ann de iubileum él tröpes scomenciadies scientifiches y culturales che dëida recordé l'importanza de chësc tratat. Le punt culminant di festejamënc é zënzater stada la festa ofiziala dl "De dl'autonomia".
Por chësta ocajiun él ince gnü dé fora na publicaziun, cun articui de storics importanc dal raiun linguistich todësch, talian y ladin, de iurisć, de diplomac conesciüs, sciöche ince dla jornalista Lilli Gruber.
Festa por le De dl'autonomia
La festa por le "De dl'autonomia" é gnüda tignida en sabeda, ai 5 de setëmber dl 2026, tl Kurhaus a Maran, tla presënza dl Presidënt dla Republica Taliana Sergio Mattarella y dl Presidënt dla Republica d'Austria Alexander Van der Bellen.
Livestream
La manifestaziun di 5 de setëmber n'ê nia daverta al publich. Porimpó á les porsones interessades podü ti ciaré ala festa tla vijiun direta online sön le canal YouTube. Ciaredi ciamó n iade ala trasmisciun live chiló dessot.
Cuntest storich
Acurdanza Gruber - Degasperi
Ai 5 de setëmber dl 1946 à l presidënt dl Cunsëi talian Alcide De Gasperi y l minister per l Ester dl'Austria Karl Gruber sotscrit a Paris l'acurdanza che porta si inuemes. Tl tëmp nia saurì do la viera messova chësc tratat ti garantì ala populazion de rujeneda tudëscia de Südtirol la scunanza de si identità etnica y l svilup economich y culturel.
Dala mpermetuda al'autonomia cuncreta
L Tratat de Paris à metù la fundamënta, ma la streda de viers dl'autoguviern atuela ie stata longia. La Talia se à mpenià a ti cunzeder l'autonomia a Südtirol. La definizion cuncreta ie permò unida fata scialdi plu tert, do na prima verscion che ne bastova nia: tres l'acurdanza politica sun l "Pachet"(1969) y l cunsolidamënt iuridich tl Segondo Statut de Autonomia dl 1972. Permò iló à nce la grupa de rujeneda ladina, che ne fova tl test uriginel dl tratat dl 1946 mo nia nunzieda te na maniera tlera, giapà la valivanza giuridica.
Fundamënta sterscia
L Tratat de Paris ie mo al didancuei la fundamënta dl'Autonomia sudtiroleja. Coche acurdanza nternaziunela garantëscel i dërc dla grupes de rujeneda y ti assegurea al'Austria, coche pert cuntrera, na funzion de scunanza. La Talia se mpënia a garantì la rujeneda dl'oma ti ufizies publics y tla scoles y a ti sëurandé a Südtirol si putënzes legislatives.
Ultimo ajornamënt: 13/10/2026















































